Joep, waarom maak je je zoveel zorgen over de meeste sociale media? Wat is er mis mee? We gebruiken het toch allemaal vrijwillig? Is het niet juist mooi dat we op afstand contact met elkaar kunnen houden en in contact komen met andere meningen?
Om te beginnen gebruiken we de specifieke platforms veel minder vrijwillig dan we denken. Mijn kinderen lees ik soms voor uit het boekje ‘Eén muisje kan geen optocht zijn’ en op dezelfde manier kan ook een sociaal netwerk niet zonder massa. Voor velen is het de kroeg waar de muziek vreselijk is maar waar wel al je vrienden zitten. In de categorie keuzevrijheid.
De platforms bemoeien zich vervolgens in sterke mate met wat we te zien krijgen. Het algoritme is de grote baas, en doomscrollende gebruikers zijn het hoogst haalbare. Dat bereikt het algoritme door mensen op het platform geboeid te houden. Berichten met links naar buiten het platform verliezen punten. Ook zijn plaatjes en korte filmpjes ideaal en nuchtere informatieve berichten niet. Er zijn veel signalen dat veel platforms berichten die kritisch zijn op het bedrijf erachter onderdrukken.
‘Openbare’ berichten op platforms zijn vaak niet echt openbaar. Tegenwoordig moet je bijna overal een account aanmaken en inloggen om zelfs openbare berichten te kunnen lezen. En op mobiele devices worden gebruikers met zeer irritante methodes aangemoedigd de mobiele apps van deze platforms te installeren. Mobiele applicaties die veelal nóg meer persoonlijke informatie van je telefoon af schrapen dan het ‘sociale’ platform zonder al deed, en met geraffineerde berichtjes gebruikers nog verslaafder weten te maken. Probeer eens Instagram te gebruiker zonder de mobiele app (die dus vol spyware zit van Meta), ik wens je veel succes. We zouden deze kapitalistische onderdrukking niet moeten accepteren.
Dit zijn stuk voor stuk voorbeelden van activiteiten die niet nodig zijn om op een prettige manier online contact met anderen te kunnen onderhouden. Deze voorbeelden maken ons niet alleen afhankelijk van lelijke techbedrijven, maar doordat het steeds onze aandacht vraagt en voorsorteert op oppervlakkige eenvoudig-verteerbare content maakt het ons ook dommer. Ik maak me zorgen over de spanningsboog van de generatie die nu opgroeit.
Eén muisje kan geen optocht zijn, maar iedere optocht begint wel met één muisje. Er zijn platforms die minder lelijk zijn dan die van de bekende Amerikaanse techbedrijven. Mastodon is daar een voorbeeld van. Het is misschien wat minder catchy, maar misschien is dat juist de grote kracht ervan. Er lopen al een paar muisjes vooraan in de optocht, sluit je aan?